จุดยืนนโยบายสร้างรายได้จากการส่งออก "ยุทธศาสตร์การส่งออกยุค 2000"

          แม้อัตราการขยายตัวของการส่งออกของไทยจะมีมูลค่าเกือบ 2 ล้านล้านบาท เพิ่มขึ้น 7.5 % ในปี 2542 แต่หากพิจารณาให้รายละเอียดของโครงสร้างการส่งออกจะพบว่า ความสามารถในการแข่งขันของอุตสาหกรรมส่งออกของไทยกลับลดลงอย่างต่อเนื่องทั้งนี้เพราะยุทธศาสตร์ที่เน้นการใช้ทรัพยากรธรรมชาติหน้าดินและแรงงานราคาถูกรวมทั้งเทคโนโลยีที่หยิบยืมมาเป็นปัจจัยในการแข่งขันในตลาดโลกตลอดระยะเวลาหลายสิบปีที่ผ่านมาเริ่มไม่สอดคล้องกับสถานการณ์โลกในปัจจุบันและจะยิ่งเป็นปัญหาในอนาคต

          ช่วงระยะเวลาตั้งแต่ปี 2531 - 2535 เป็นช่วงที่การส่งออกสินค้าอุตสาหกรรมไทย  มีการปรับเปลี่ยนครั้งใหญ่ ผลมาจากการย้ายฐานเข้ามาลงทุนของต่างชาติ   โดยเฉพาะญี่ปุ่นก่อให้เกิดการพัฒนาอุตสาหกรรมประเภทใหม่ เช่น เครื่องใช้ไฟฟ้าคอมพิวเตอร์ และชิ้นส่วน สิ่งทอ และรองเท้าซึ่งเป็นสินค้าที่เน้นการใช้แรงงานราคาถูกเป็นปัจจัยสำคัญในการผลิตมาทดแทนสินค้าหัตถุอุตสาหกรรมพื้นฐานทำให้การส่งออกสินค้าอุตสาหกรรมตั้งแต่ปี2535 เป็นต้นมามีสัดส่วนเพิ่มขึ้นเป็น 80 %ของสินค้าส่งออกรวมทั้งหมดการปรับเปลี่ยนโครงสร้างการผลิตดังกล่าวทำให้อุตสาหกรรมที่มีบทบาทสำคัญในการผลักดันให้การส่งออกและเศรษฐกิจไทยเติบโตกลายเป็นอุตสาหกรรมคอมพิวเตอร์ ชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์และเครื่องใช้ไฟฟ้าซึ่งส่วนใหญ่เป็นกิจการของต่างประเทศที่เข้ามาลงทุนในประเทศไทย

          สินค้าส่งออกของประเทศส่วนใหญ่เป็นสินค้าที่พึ่งพาการนำเข้าวัตถุดิบและชิ้นส่วนของต่างประเทศในสัดส่วนที่สูงประมาณ 40 %และส่วนใหญ่เป็นอุตสาหกรรมที่มุ่งผลิตสินค้าสำเร็จขั้นปลายเพื่อสนองความต้องการภายในประเทศ และต่างประเทศรวมทั้งเพื่อทดแทนการนำเข้า

          นอกจากนี้สินค้าออกเหล่านี้ยังต้องพึ่งพาเทคโนโลยีต่างประเทศโดยซื้อเช่าหรือเป็นฐานการลงทุนให้กับบริษัทข้ามชาติซึ่งไม่ได้มีการถ่ายโอนวิทยาการให้กับคนไทยดังนั้นเมื่อบริษัทต่างชาติถอนตัวจึงยากที่คนไทยจะดำเนินกิจการต่อไปได้

          ภายใต้สถานการณ์เช่นนี้ ความได้เปรียบในการแข่งขันของสินค้าไทยมีเพียงค่าจ้างแรงงานราคาถูก และการพึ่งพาการให้สิทธิพิเศษทางด้านภาษี   (GSP)   ของประเทศผู้นำเข้าอย่างเช่น สหรัฐอเมริกา และยุโรปจึงทำให้สินค้าไทยสามารถเจาะตลาดได้โดยที่ไม่ต้องมีการพัฒนาสินค้าเพื่อการแข่งขัน

          อย่างไรก็ดี สถานการณ์ปัจจุบันนั้นเปลี่ยนแปลงไปมาก ค่าแรงในประเทศสูงขึ้นและประเทศประสบปัญหาวิกฤตเศรษฐกิจ ต้นทุนทางการเงินของประเทศสูงขึ้นสิทธิประโยชน์ที่เคยได้รับถูกยกเลิกในขณะที่หลายประเทศพัฒนาตัวเองขึ้นมาเป็นคู่แข่งทางการค้าโดยที่โครงสร้างส่งออกของประเทศยังเหมือนเดิมผลที่ติดตามมาก็คือการส่งออกของประเทศจะได้รับผลกระทบและหดตัวลงจนทำให้กำลังการผลิตของอุตสาหกรรมในประเทศเหลืออยู่จำนวนมาก

          สินค้าที่ผลิตขึ้นมามีคุณภาพต่ำ เพราะเน้นการผลิตให้ได้ปริมาณมากจากแรงงานราคาถูก เพื่อตั้งราคาให้ต่ำซึ่งเป็นกลยุทธ์แข่งขัน ในช่วงปี 2530-2533 ที่สิ่งทอไทยสามารถตีคู่แข่งสำคัญอย่างเช่น ไต้หวันและสาธารณรัฐเกาหลีใต้ที่ผ่านมาอุตสาหกรรมและหน่วยงานของรัฐบาลยึดถึงกลยุทธ์นี้มาโดยตลอดและได้พาอุตสาหกรรมในหมวดนี้เข้าสู่ทางตันเมื่อค่าแรงประเทศไทยสูงขึ้นจนไม่สามารถจะแข่งขันกับประเทศที่มีค่าแรงถูกกว่า เช่น เวียดนาม บังคลาเทศ และจีนได้

                    สินค้าในกลุ่มโภคภัณฑ์ (Commodity) ขยายตัวยาก-มูลค่าหด

          การผลิตสินค้าเกษตรของไทยพึ่งพาสภาพดินฟ้าอากาศมากกว่าเทคโนโลยีจึงทำให้ผลผลิตต่อไร่ต่ำกว่าประเทศคู่แข่งอย่างจีน หรือเวียดนาม

          สินค้าที่ส่งออกส่วนใหญ่เป็นสินค้าขั้นปฐม (Primary Product)ไม่ได้มีการพัฒนาเพื่อการสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับสินค้ามากนักดังนั้นเมื่อเกิดปัญหาด้านปริมาณการผลิตที่ล้นตลาด ประกอบกับขาดการจัดการแล้วจะทำให้ราคาสินค้าเกษตรไม่มีเสถียรภาพ

          ที่ผ่านมาสินค้าเกษตรส่งออกของไทยพึ่งพาสิทธิพิเศษที่ประเทศพัฒนาแล้วให้กับประเทศที่กำลังพัฒนามาโดยตลอด ทำให้สินค้าเกษตรของไทยในกลุ่มประมง กลุ่มพืช ผัก และผลไม้และกลุ่มสินค้าอาหารปรุงแต่งและเครื่องดื่มมีการขยายตัวสูงแต่เมื่อประเทศสหรัฐอเมริกา และสหภาพยุโรปตัดสิทธิ GSP ไทยทำให้สินค้าในหมวดดังกล่าวได้รับผลกระทบ โดยเฉพาะอย่างยิ่งสินค้าในหมวดประมง คืออาหารทะเลกระป๋องและกุ้งแช่แข็ง

          การย้ายฐานเข้ามาตั้งโรงงานอุตสาหกรรมของต่างประเทศ ก่อให้เกิดอุตสาหกรรมขนาดกลางและขนาดเล็กที่มีลักษณะเป็นผู้สนับสนุน(Supporting Industry) ให้กับบริษัทแม่หรือโรงงานขนาดใหญ่ Supporting Industry ส่วนใหญ่จะเป็นอุตสาหกรรมประเภทยานยนต์ อุปกรณ์และชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์เครื่องคอมพิวเตอร์ อุปกรณ์และชิ้นส่วน ซึ่งในปัจจุบันยังส่งออกได้ดีเพราะบริษัทแม่มีการส่งเงินทุนเข้ามาพยุงกิจการของบริษัทลูกและช่วยหาตลาดให้ แต่ถ้าหากมีการเปลี่ยนแปลง บริษัทแม่ไม่ช่วยหรือมีการย้ายฐาน Supporting Industryเหล่านี้ย่อมได้รับผลอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้เพราะบริษัทเหล่านี้ไม่ได้รับการถ่ายทอดเทคโนโลยีจากบริษัทแม่ขณะเดียวกันการผลิตตามคำสั่งซื้อมาโดยตลอดทำให้ไม่มีการพัฒนาด้านวิทยาการและพัฒนาสินค้าเพื่อเจาะหาลูกค้าใหม่