ดร.ทักษิณ ชินวัตร เกิดเมื่อวันที่ 26 กรกฎาคม 2492 เป็นบุตรคนที่ 2 ของ คุณเลิศ-ยินดี ชินวัตร

ต้นตระกูล "ชินวัตร" คือ "คูซุ่นเส็ง" หรือ "ชุ่นเส็ง แซ่คู" พ่อค้าและอดีตนายอากรที่อพยพจากจันทบุรีมาตั้งรกรากเริ่มต้นธุรกิจหลายๆ ประเภทในเมืองเชียงใหม่

ลูกหลานของ "คูซุ่นเส็ง" ในรุ่นต่อๆมาแตกแขนงการทำธุรกิจออกไป บางส่วนขยับขยายมาทำการค้าใน อ.สันกำแพง จ.เชียงใหม่ "เลิศ ชินวัตร" ก็เป็นสายหนึ่งของตระกูลที่มาปักหลักที่สันกำแพง

"ผมเกิดที่ อ.สันกำแพง เชียงใหม่ ตอนผมเกิดบ้านผมยังอยู่ที่หน้าตลาดสันกำแพง เป็นเรือนไม้ห้องแถวสองชั้น . . . เรียนที่สันกำแพงอยู่จนถึงอายุประมาณ 15 ปี ถึงย้ายเข้ามาอยู่ในตัวเมืองเชียงใหม่"ดร.ทักษิณเล่าถึงชีวิตในวัยเด็ก

ในวัยที่ต้องศึกษาเล่าเรียนอย่างจริงจังนี่เอง เขาพบว่าตัวเองเป็นคนชอบคิด คิดเร็ว เรียนเร็ว ใฝ่รู้เรื่องต่างๆ คนหนึ่งเหมือนกัน

"ตอนเด็กจำได้ว่าไปเรียนกับครูผู้หญิงแก่ๆชื่อ ควาย ครูควายเลยละ....... ผมชอบเรื่องเลขแกก็สอนผมเพลินเลยนะ สอนวิธีหารยาวจนก่อนเข้าป. 1 ผมก็หารยาวเป็นแล้วนะ"

เมื่อย้ายจากโรงเรียนในสันกำแพงมาเรียนต่อชั้นประถม 3 ที่มงฟอร์ตเชียงใหม่ แม้จะเสียเปรียบเนื่องจากไม่ได้เรียนภาษาอังกฤษมาก่อน (ที่โรงเรียนมงฟอร์ตจะสอนภาษาอังกฤษตั้งแต่ชั้นประถม 1) แต่ ด.ช.ทักษิณก็ทำข้อสอบได้ถึง 75%

ความเป็นคน "ชอบเรียน" และ "เรียนเก่ง" กลายเป็นข้อเด่น ของ ดร.ทักษิณ ที่ญาติพี่น้องรวมถึงคนใกล้ชิดต่างยอมรับ และไม่แปลกใจเลยเมื่อในเวลาต่อมาเขาสามารถสอบเข้าโรงเรียนเตรียมทหารสำเร็จในปี พ.ศ. 2510 และจบการศึกษาจากโรงเรียนนายร้อยตำรวจรุ่นที่ 26 ในปีพ.ศ. 2516 โดยสอบได้คะแนนเป็นที่ 1 ของรุ่น

อย่างไรก็ตามดร.ทักษิณก็มิใช่ "เด็กเรียน" ที่จมอยู่กับกองตำราอย่างเดียว อีกด้านหนึ่งของชีวิตวัยเยาว์ในฐานะ "ลูกพ่อค้า" ทำให้ดร.ทักษิณผ่านประสบการณ์การทำงาน ค้าขาย เรียนรู้
การทำธุรกิจจากการติดตามผู้เป็นบิดาไปเกือบทุกที่ทุกแห่ง

หลังเวลาเรียน เขากลายเป็นเด็กเดินขายหวานเย็น ช่วยขายมอเตอร์ไซด์-ขายอะไหล่หน้าร้าน ออกไปติดตามทวงหนี้ ช่วยงานบัญชีที่ธนาคารเป็นพนักงานโรงหนัง แม้กระทั่งงานปล่อยรถ-ขับรถเมล์ก็เคยทำมาแล้ว

ประสบการณ์หลากหลายของ ดร.ทักษิณในวัยเยาว์นั้น ส่วนหนึ่งเนื่องเพราะ "คุณพ่อเลิศ" เป็นคนที่สนใจทำธุรกิจหลายประเภท ตั้งแต่ลงทุนทำสวนส้ม ช่วงหนึ่งไปเป็นกัมปะโด(หัวหน้าแผนกสินเชื่อ)

ที่สำคัญอีกประการหนึ่งคือ "คุณพ่อเลิศ"
เป็นคนทันสมัย ใจกล้าที่จะลงทุนนำสินค้าใหม่ๆ มาขายหรือเลือกธุรกิจใหม่ๆ
มาทำอยู่ตลอดเวลา

นอกเหนือไปจากความขยัน-สู้งาน สู้ชีวิต ชอบเรียนรู้ทดลองทำด้วยตัวเองจนทำให้เขาเข้าใจถึงความเป็น "นักปฏิบัติ" แล้ว แบบอย่างจากบิดาซึ่งเป็นนักธุรกิจที่มองไกลสนใจความรู้วิทยากรใหม่อยู่เสมอ ก็เป็นอีกสิ่งหนึ่งเขาได้รับการถ่ายทอดติดตัวมา

ชีวิตการศึกษาวัยหนุ่มของ ดร.ทักษิณผ่านไปอย่างราบรื่นและรวดเร็วหลังจากสอบเข้าโรงเรียนเตรียมทหาร เขาเลือกเรียนต่อที่โรงเรียนนายร้อยตำรวจสวนสามพรานจนสำเร็จการศึกษาในปี 2516 และสอบได้คะแนนเป็นอันดับ 1 ของรุ่น

ปีเดียวกันนั้นเองที่เขาเริ่ม
ชีวิตข้าราชการตำรวจเป็น
ครั้งแรก แต่ทำงานได้เพียงระยะหนึ่งในปี พ.ศ. 2517 ก็ได้ทุนจากรัฐบาลไปศึกษาต่อที่สหรัฐอเมริกาจนจบปริญญาโท สาขา Criminal Justice จาก Eastern Kentucy University ในปี พ.ศ. 2518 หลังจากนั้นยังกลับไปเรียนที่สหรัฐอีกครั้งหนึ่งในสาขาเดิมจนกระทั่งจบปริญญาเอกจากSAM Houston State University ในปี พ.ศ. 2521

ในช่วงเวลาใกล้ๆกันนั้นเอง ชีวิตวัยหนุ่มของดร.ทักษิณได้พบพานกับสิ่งสำคัญ 2 ประการ

ประการแรก ในปี พ.ศ.2517 ดร.ทักษิณได้เข้าพิธีวิวาห์กับคุณพจมาน ดามาพงศ์ ภริยาคู่ชีวิตที่ได้ร่วมฝ่าฟันธุรกิจ จนประสบความสำเร็จมาถึงปัจจุบัน

ประการที่สอง เขามีโอกาสเรียนรู้และศึกษาเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ในระหว่างเรียนปริญญาเอก ซึ่งเขานำความรู้ในเรื่องดังกล่าวกลับมาใช้กับหน่วยงานในกรมตำรวจและกับธุรกิจของเขาเองในช่วงเวลา ต่อมา

เขาผ่านงานหลายลักษณะในกรมตำรวจ อาทิ เป็นอาจารย์ที่โรงเรียนนายร้อยตำรวจ เป็นสารวัตรปราบปรามประจำสน.พระราชวังเป็นนายตำรวจติดตามรัฐมนตรี (นายปรีดา
พัฒนถาบุตร) เป็นรองผู้กำกับศูนย์ประมวลข่าวสาร ฯลฯ

และที่ศูนย์ประมวลข่าวสารนี่เอง ดร.ทักษิณใช้เวลาอยู่ในหน่วยงานนี้นานมากกว่าหน่วยอื่นๆเขานำเอาความรู้เกี่ยวกับระบบคอมพิวเตอร์เข้ามาพัฒนาระบบฐานข้อมูของกรมตำรวจให้ก้าวหน้าทันสมัยมากขึ้น

จนอาจกล่าวได้ว่าเป็นรากฐาสำคัญของระบบเทคโนโลยีสารสนเทศในกรมตำรวจยุคต่อๆมาไม่ว่าจะเป็นระบบฐานข้อมูลสถิติอาชญากรรม ทะเบียนรถยนต์ ประวัติอาชญากร ซึ่งเป็นการนำเทคโนโลยีและข้อมูลมาใช้สนับสนุนงานป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมเป็นครั้งแรกๆ

เส้นทางชีวิตราชการตำรวจของดร.ทักษิณ ดำเนินไปพร้อมกับความก้าวหน้าในตำแหน่งหน้าที่ ทว่าขณะเดียวกับความเคลื่อนไหวทางธุรกิจเริ่มดึงดูดความสนใจเขาได้มากขึ้นๆ

กระทั่งในที่สุดเขาก็ตัดสินใจลาออกจากราชการ ขณะครองยศพันตำรวจตรีในตำแหน่งรองผู้กำกับการนโยบายและแผนงาน กองบังคับการอำนวยการ กองบัญชาการตำรวจนครบาลเหตุผลสำคัญในการเปลี่ยนแปลงเส้นทาชีวิตตัวเองในคราวนั้น ดร.ทักษิณอธิบายว่าส่วนหนึ่งเป็นพราะอึดอัดกับระบบ ขั้นตอนหลายลำดับขั้นของราชการ ส่วนหนึ่งเป็นเพราะเขาต้องการเข้ามาทำงานธุรกิจเต็มตัวหลังจากเริ่มต้นมาแล้วระยะหนึ่งโดยมี คุณพจมาน ชินวัตร ภรรยาดูแลรับผิดชอบอยู่

"ผมไม่ถึงกับเบื่อ แต่ระบบตำรวจมันเหมือนระบบราชการทั่วไป คือเสียเวลากับเรื่องที่ไม่โพรดักทีฟมากเกินไป ประชุมในเรื่องไร้สาระ ผมเป็นคนใจร้อน ต้องการการตัดสินใจที่รวดเร็วต้องเทคแอคชั่นทันทีผมอึดอัด . . . พอดีที่ธุรกิจมันโตขึ้นมาด้วยเลยต้องลาออกมา"

วิธีคิดแบบนักธุรกิจที่เขาซึมซับจากบิดาในวัยเด็กเริ่มถูกนำออกมาใช้อย่างจริงจัง เป็นวิธีคิดแบบกล้าได้กล้าเสีย กล้าตัดสินใจทันที พร้อมที่จะเผชิญการเปลี่ยนแปลง "ตอนที่ผมลาออกจากตำรวจผมใช้เวลาตัดสินใจเพียงวันเดียว" พ.ศ. 2530 ในวัย 33 ปี ดร.ทักษิณก้าวเดินสู่ถนนธุรกิจ ด้วยความพร้อม ความเชื่อมั่นในความรู้ประสบการณ์ และวิสัยทัศน์

เมื่อมีความรู้ความชำนาญในธุรกิจคอมพิวเตอร์ระดับหนึ่ง ดร.ทักษิณก็ขยายธุรกิจต่อไปอีกโดยเฉพาะธุรกิจใหม่ๆ ที่ยังไม่มีผู้สนใจดำเนินการมาก่อน อาทิวางระบบ-ขายอุปกรณ์เครื่องส่งสัญญาณขอความช่วยเหลือแบบไร้สาย (S.O.S), ธุรกิจวิทยุบนรถประจำทาง (บัสซาวด์), ธุรกิจวิทยุติดตามตัว(เพจเจอร์), ธุรกิจวางระบบให้บริการ-จำหน่ายโทรศัพท์เคลื่อนที่, ธุรกิจโทรทัศน์บอกรับสมาชิก (เคเบิลทีวี), ธุรกิจดาวเทียม ฯลฯ